Wielkanoc w roku kościelnym należy do świąt ruchomych. Datę ustalono według kalendarza księżycowego, który w tradycji żydowskiej wyznaczał dzień Paschy. Na Soborze Nicejskim I w 325 r. postanowiono, że Wielkanoc będzie obchodzona w pierwszą niedzielę po pierwszej pełni Księżyca i wiosennym zrównaniu dnia z nocą.

Nadejście Świąt Zmartwychwstania Pańskiego poprzedza okres Wielkiego Postu, który rozpoczyna się w Środę Popielcową. Wielki Post opiera się na symbolice biblijnej, związanej z liczbą czterdzieści. Najbardziej uroczystym okresem w Wielkim Poście jest Wielki Tydzień. Rozpoczyna go Niedziela Męki Pańskiej, zwana również Niedzielą Palmową. Triduum rozpoczyna się w Wielki Czwartek Mszą Wieczerzy Pańskiej, przypominającą ustanowienie Najświętszego Sakramentu. W czasie nabożeństwa wielkopiątkowego odbywa się jedynie czytanie Męki Pańskiej z Ewangelii św. Jana oraz adoracja krzyża, będącego symbolem zarówno śmierci, jak i zmartwychwstania. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa Niedzielę Wielkanocną poprzedzało całonocne czuwanie. Z biegiem czasu okres czuwania aż do wczesnego ranka Wielkiej Soboty. W ten sposób w południe tego dnia następował koniec Wigilii Paschalnej, a jednocześnie koniec czterdziestodniowego Wielkiego Postu. W 1951 r. papież Pius XII, chcąc zwiększyć uczestnictwo wiernych w tej uroczystej liturgii, przeniósł poranne nabożeństwo na godziny wieczorne, natomiast Sobór Watykański II wprowadził dwa nabożeństwa kończące Triduum Paschalne (msze rezurekcyjne): w Wielką Sobotę wieczorem i w dzień Wielkanocny o świcie.

Wielkanoc posiada ogromną liczbę obrzędów i zwyczajów ludowych, sięgających w większości jeszcze do czasów przedpaństwowych - pogańskich. Okres poprzedzający Wielki Post, obecnie znany pod nazwą "karnawał" (od franc.), nazywał się (głównie na wsi) "ostatkami" lub "zapustami", natomiast ostatnie trzy dni przed Środą Popielcową - "zapustem" i "mięsopustem". W ostatnią niedzielę zapustną młodzież wiejska organizowała pochód przebierańców. Duże znaczenie przywiązywano do gałązek wierzbowych, święconych w Niedzielę Palmową. Wiązało się to z kultem wiecznie żywej gałązki - "drzewa życia". Ciekawe zwyczaje związane były z wodą oraz ogniem. Ogień przenoszony na paschał i świece wiernych w Wielką Sobotę pochodził z ognisk rozpalanych przy kościele.

W dawnej Polsce przestrzegano postu bardzo gorliwie, wyrzekając się nie tylko mięsa i tłuszczów roślinnych, ale nawet nabiału i cukru. W większości pożywienie wielkopostne stanowił żur i śledzie. Pod koniec Wielkiego Postu, najczęściej w Wielki Piątek, wszyscy mieli już dosyć tej strawy i urządzali tzw. pogrzeb żuru i śledzia. Wśród okrzyków radości, ze śpiewem i z zachowaniem staropolskiego ceremoniału, wynoszono uprzykrzone artykuły z domów, wrzucano do dołu wykopanego poza terenem wsi i zakopywano, odrzekając się od tej strawy na cały rok. Na tydzień przed Niedzielą Palmową gospodynie wiejskie przestawały piec chleb. Nie wolno było tego robić aż do Wielkiego Tygodnia.

Do dziś zachował się zwyczaj święcenia w Wielką Sobotę produktów przyniesionych w koszyku do kościoła (święconka). Najważniejszym artykułem było jajko, najczęściej zdobione (pisanki), a zwyczaj ten był znany w Polsce już w XV/XVI w. Inne tradycyjne produkty to najczęściej: baranek z chleba lub cukru, chrzan, sól, wędliny, ciasta. Jako ozdoby używa się bazi oraz bukszpanu. Ich zielony kolor odwołuje się do nadziei.

W Kościele prawosławnym Wielkanoc to najważniejsze święto w kalendarzu liturgicznym. Przygotowania do świąt, podobnie jak u katolików, rozpoczynają się 40-dniowym postem (także od nabiału). W Wielką Sobotę święcone są pokarmy. Zawartość koszyka to jajka, chleb, sól, wędlina czy sery. Jaja w koszyku są obrane ze skorupek. Śniadanie wielkanocne jest uroczyste. Na stole pojawia się pascha, czyli potrawa z białego sera, utartego z masłem, żółtkami i bakaliami. W nocy z soboty na niedzielę godz. 23.30 w cerkwiach o rozpoczyna się nabożeństwo rezurekcyjne. Płaszczenica, czyli tkanina z wyobrażeniem Chrystusa uroczyście wraca na ołtarz (w Wielki Piątek składana jest do symbolicznego grobu na środku kościoła), a wierni idą w procesji wokół cerkwi z zapalonymi świecami. Podczas nabożeństwa duchowni pozdrawiają wiernych słowami: "Chrystus zmartwychwstał", a ci odpowiadają: "Zaprawdę zmartwychwstał". W międzyczasie ludzie podchodzą do siebie i składają życzenia. Nabożeństwo trwa długo - kończy się nad ranem. Jest modlitwa, nie ma postu.

Nabożeństwo Wielkanocy u protestantów nie różni się od pozostałych nabożeństw niczym szczególnym. W tym okresie czytanie Pisma Świętego i kazanie dotyczy Zmartwychwstania Pańskiego. Najważniejsza msza (nazywana u protestantów "pamiątką wieczerzy") odbywa się w Wielki Piątek, w dzień, w którym w Kościele katolickim w ogóle nie odprawia się Eucharystii. Pastor nie odprawia mszy w uroczystych szatach liturgicznych, a kościół nie jest przystrojony. Podobnie Wielkanoc celebrują baptyści. Ich nabożeństwo też niewiele różni się od cotygodniowych spotkań w zborze. Wielkanocne nabożeństwo odprawiane jest w niedzielę. Trwa około dwóch godzin, w tym połowa czasu przeznaczona jest na pieśni śpiewane w chórze na wzór muzyki gospel.

opr. IDMJP2 na podstawie:
http://wyborcza.pl/1,75248,11494645,Wielkanoc_bez_pisanek_I_mazurka__Jak_swietuja_prawoslawni.html#ixzz43iITRFAG
http://milosierdzie.com/index.php?option=com_content&view=article&id=21&Itemid=157
http://www.swoszowice.diecezja.krakow.pl/pliki/tradycja.htm

 

Newsletter

Zapisz się
do góry