Tak jak sól nadaje smak pożywieniu i jak światło oświeca ciemności, tak świętość nadaje pełny sens życiu, czyniąc je odblaskiem chwały Bożej.

Jan Paweł II

W nauczaniu i przepowiadaniu św. Jana Pawła II słowo „matka” pojawiało się zasadniczo w trzech kontekstach.


Emilia

Najrzadziej w kontekście osobistym ilekroć przywoływał swoje, jak sam twierdził, dość mgliste i szczątkowe wspomnienia o matce Emilii Wojtyłowej z Kaczorowskich. Z pewnością wczesna utrata matki rzutowała później na jego stosunek do dwóch pozostałych „matek” – duchowej i narodowej.

Matkę straciłem jeszcze przed pierwszą Komunią św. w wieku 9 lat i dlatego mniej ją pamiętam i mniej jestem świadom jej wkładu w moje wychowanie religijne, a z pewnością był on duży.1

Emilii poświęcił także napisany wiosną 1939 r. przejmujący wiersz pt. „Matka”:

Nad Twoją białą mogiłą
białe kwitną życia kwiaty -
O, ileż lat to już było
bez Ciebie – duchu skrzydlaty.

Nad Twoją białą mogiłą,
od lat tylu już zamkniętą,
spokój krąży z dziwną siłą,
z siłą, jak śmierć – niepojętą.

Nad Twoją białą mogiłą
cisza jasna promienieje,
jakby w górę coś wznosiło,
jakby krzepiło nadzieję.

Nad Twoją białą mogiłą
klęknąłem ze swoim smutkiem -
o, jak to dawno już było -
jak się dziś zdaje malutkim.

Nad Twoją białą mogiłą
o Matko – zgasłe Kochanie -
me usta szeptały bezsiłą:
- Daj wieczne odpoczywanie.

 

 

Maryja

Po śmierci matki Karol Wojtyła zwraca się ku Maryi, która odtąd staje się jego „nową matką”. Szczególnym wyrazem oddania Matce Bożej było zawołanie najpierw biskupie, a później papieskie: „Totus Tuus” – „Cały Twój”.

Warto może nadmienić, że słowa te są zaczerpnięte z „Traktatu o prawdziwym nabożeństwie do Najświętszej Maryi Panny” św. Ludwika Marii Grignion de Montfort, a pełna dewiza brzmi: „Totus Tuus ego sum et omnia mea Tua sunt. Accipio Te in mea omnia. Praebe mihi cor Tuum, Maria.” Co można przełożyć jako: „Jestem cały Twój i wszystko, co moje, do Ciebie należy. Przyjmuję Ciebie całym sobą. Daj mi Swoje serce, Maryjo.”

Obok miejsca jakie Matka Boża miała w pobożności papieża, warto zwrócić uwagę również na znaczenie w teologii, a może zwłaszcza w jego namyśle eklezjologicznym. W tym miejscu warto przywołać encyklikę „Redemptoris Mater, O błogosławionej Maryi Dziewicy w życiu pielgrzymującego Kościoła”:

Magisterium Soboru podkreśliło, że prawda o Najświętszej Dziewicy, Matce Chrystusa, stanowi swoisty klucz do zgłębienia prawdy o Kościele. Tenże Paweł VI, przemawiając w kontekście świeżo uchwalonej przez Sobór Konstytucji Lumen gentium, powiedział: „Poznanie prawdziwej nauki katolickiej o Błogosławionej Maryi Dziewicy będzie zawsze kluczem do należytego zrozumienia tajemnicy Chrystusa i Kościoła”. Maryja jest w Kościele jako Matka Chrystusa, równocześnie zaś jako ta Matka, którą Chrystus w tajemnicy Odkupienia dał człowiekowi w osobie Jana apostoła. Dlatego Maryja swym nowym macierzyństwem w Duchu obejmuje każdego i wszystkich w Kościele, obejmuje również każdego i wszystkich przez Kościół. W tym znaczeniu Maryja — Matka Kościoła jest także jego wzorem. Kościół bowiem — jak wskazywał Paweł VI — „winien brać z Bogarodzicy Dziewicy najprawdziwszy wzór doskonałego naśladowania Chrystusa.2

 

Polska

Trzeci kontekst to rozumienie matki jako ojczyzny. Wielokrotnie w nauczaniu papieża, zwłaszcza w czasie pielgrzymek do Polski, pojawia się to odwołanie najczęściej w kontekście czwartego przykazania dekalogu: „Czcij ojca i matkę Twoją”. Papież wielokrotnie podkreśla, że ta cześć wykracza poza dom rodzinny i społeczność lokalną, objawia się także w trosce o to co narodowe i społeczne. Chyba najbardziej dramatycznym wyrazem troski o ojczyznę i rodaków były słowa wykrzyczane przez Jana Pawła II w 1991 roku w Masłowie (k. Kielc):

 

 

Wypada dodać, że ta IV pielgrzymka skupiona była wokół rozważań nad dekalogiem i miała być programem papieża dla Polski i Polaków w czasie przemian ustrojowych, programem który jednak spotykał się już wtedy z oporem i który do dziś pozostaje niezrealizowany...

Zebranie, rozwinięciem i dopełnieniem myśli papież wokół zagadnienia ojczyzny jest ostatnia jego książka „Pamięć i tożsamość”

Wyraz „ojczyzna” łączy się z pojęciem i rzeczywistością ojca. Ojczyzna to jest poniekąd to samo co ojcowizna, czyli zasób dóbr, które otrzymaliśmy w dziedzictwie po ojcach. To znaczące, że wielokrotnie mówi się też: „ojczyzna-matka”. Wiemy z własnego doświadczenia, w jakim stopniu przekaz dziedzictwa duchowego dokonuje się za pośrednictwem matek. Ojczyzna więc to jest dziedzictwo, a równocześnie jest to wynikający z tego dziedzictwa stan posiadania - w tym również ziemi, terytorium, ale jeszcze bardziej wartości i treści duchowych, jakie składają się na kulturę danego narodu.3

W języku polskim - ale nie tylko - termin „naród” pochodzi od „ród”, „ojczyzna” natomiast ma swoje korzenie w słowie „ojciec”. Ojciec jest tym, który wraz z matką daje życie nowej istocie ludzkiej. Ze zrodzeniem przez ojca i matkę wiąże się pojęcie ojcowizny, które stanowi tło dla terminu „ojczyzna”. Ojcowizna, a w dalszym ciągu ojczyzna są więc treściowo ściśle związane z rodzeniem. Również słowo „naród” z punktu widzenia etymologu jest związane z rodzeniem. Termin „naród” oznacza tę społeczność, która znajduje swoją ojczyznę w określonym miejscu świata i która wyróżnia się wśród innych własną kulturą. Katolicka nauka społeczna uważa zarówno rodzinę, jak i naród za społeczności naturalne, a więc nie owoc zwyczajnej umowy. Niczym innym zatem nie można ich zastąpić w dziejach ludzkości. Nie można na przykład zastąpić narodu państwem, chociaż naród z natury pragnie zaistnieć jako państwo, czego dowodzą dzieje poszczególnych narodów europejskich i polska historia.4

 

Oprac. Krzysztof Sadło


1Jan Paweł II, Dar i Tajemnica, Kraków 1996, s. 22.
2Jan Paweł II, Encyklika Redeptoris Mater, p. 47, pełna treść dostępna: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/encykliki/r_mater_1.html [online 26.05.2020]
3Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość, Kraków 2005, s. 26.
4Tamże, s. 30.

 


W związku z poruszaną w artykule tematyką zachęcamy do korzystania ze spacerów wirtualnych:

Małopolska Św. Jana Pawła II 

Szlak Maryjny (Światło ze Wchodu) 

Przypominamy także o trwającym projekcie „Pamięć, która nie przemija. Czytamy teksty Św. Jana Pawła II”. Zachęcamy do czytania oraz nagrania odczytywanego fragmentu dzieła "Pamięć i tożsamość", w którym znaleźć można rozważania Ojca Świętego na temat narodu i ojczyzny.

Newsletter

Zapisz się
do góry